25 tips, weetjes en feiten

Elke Nederlander heeft vrijwel dagelijks te maken met overeenkomsten in de meest uiteenlopende vormen. Of het nu gaat om verzekeringen, hypotheken of een afspraak met de plaatselijke autodealer; overeenkomsten vormen de basis van alle afspraken.

Om wat meer duidelijkheid te geven over de basisprincipes van overeenkomsten, waar rekening mee moet worden gehouden en welke misverstanden er kunnen bestaan, heeft econoom en oud-advocaat Antonie Kerstholt de onderstaande lijst opgesteld.

Kerstholt geeft antwoord op 25 veelgestelde vragen over overeenkomsten. Als u nog meer vragen heeft over bepaalde overeenkomsten, kunt u uiteraard altijd contact met ons opnemen via info@overeenkomst.nl.

1) Wat is een overeenkomst?
Een overeenkomst is een afspraak tussen 2 of meer partijen met rechten en verplichtingen die afdwingbaar zijn.

2) Is alleen een schriftelijke overeenkomst rechtsgeldig?
Nee, ook mondelinge afspraken kunnen een overeenkomst inhouden.

3) Hoe komt een overeenkomst tot stand?
Als een aanbod/offerte ongewijzigd wordt geaccepteerd, komt een overeenkomst tot stand.

4) Kun je altijd vrij onderhandelen om te komen tot een overeenkomst?
Ja, maar de onderhandelingsfase kan meebrengen dat partijen niet zo maar uit de onderhandelingen kunnen stappen als men dicht bij een overeenkomst zit. Maar ook dat kan vooraf in een overeenkomst worden geregeld, namelijk in een goed geredigeerde intentie-overeenkomst.

5) Beschermt de wetgever altijd een zwakkere partij in een overeenkomst?
Nee, absoluut niet. De wetgever maakt wel onderscheid tussen zakelijke partijen en consumenten/particulieren in een overeenkomst. In business-to-business relaties wordt de inhoud van een overeenkomst primair bepaald door economische machtsverhoudingen/afhankelijkheid en marktmacht, waarbij de sterkste partij de beste positie heeft om de inhoud van een overeenkomst te bepalen. Contractsvrijheid is het uitgangspunt bij het tot stand komen van een overeenkomst tussen twee of meer zakelijke partijen.

6) Waar gaat het in de praktijk vaak mis met een overeenkomst?
Bij een mondelinge overeenkomst is het grootste risico het ontbreken van bewijs dat de overeenkomst daadwerkelijk gesloten is. Maar ook dat de afspraken onduidelijk en niet volledig zijn in de overeenkomst. Dat laatste komt ook voor bij een schriftelijke overeenkomst.

7) Wat is een standaard overeenkomst ?
Een standaard overeenkomst is een model overeenkomst waarin alle van belang zijnde zaken gestandaardiseerd in een overeenkomst worden geregeld. Voor standaard transacties is dit voor het proces om te komen tot een overeenkomst een handige tool.

8) Hoe kun je controleren welke risico’s in een overeenkomst zitten?
In een overeenkomst zijn afspraken vastgelegd, mondeling of schriftelijk. Aan elke afspraak kunnen risico’s kleven. Afspraken goed controleren op helderheid, begrijpbaarheid en eenduidige uitleg kan zelf gedaan worden. Een overeenkomst checken op juridische risico’s kan het beste door een jurist plaatsvinden.

9) Wat is een “voorlopige overeenkomst”?
Soms wordt een overeenkomst gesloten met een opschortende voorwaarde. De overeenkomst is pas definitief als aan de voorwaarde is voldaan. Technisch kun je ook een ontbindende voorwaarde in een overeenkomst opnemen. De overeenkomst wordt dan automatisch ontbonden als aan de voorwaarde is voldaan.

10) Wat kan ik doen om van een overeenkomst af te komen?
Een overeenkomst kan altijd worden beëindigd. Hoe een overeenkomst beëindigd wordt, is afhankelijk van de feitelijke situatie. Het opzeggen van een overeenkomst is een veel voorkomende vorm. Een overeenkomst kan ook worden beëindigd door ontbinding of door het tijdsverloop dat is overeengekomen.
Het is belangrijk om een overeenkomst eerst goed door te nemen voor dat men een vervolgstap zet. Aan het beëindigen van een overeenkomst kunnen namelijk vervelende financiële gevolgen vastzitten.

11) Wat is een vernietigbare overeenkomst?
Elke overeenkomst kan vernietigd worden door de rechter. Dit gebeurt als een overeenkomst is gesloten in strijd met wet en regelgeving, zoals minderjarigheid, met onder curatele gestelde personen of wanneer een overeenkomst is aangegaan op grond van een verkeerde voorstelling van zaken, de zogenaamde dwaling. De gevolgen van de overeenkomst worden dan door een rechter teruggedraaid.

12) Wat is het verschil met een nietige overeenkomst?
Een nietige overeenkomst is een overeenkomst die feitelijk nooit bestaan heeft, omdat aan de vereisten van wet en regelgeving voor het ontstaan van een rechtsgeldige overeenkomst niet is voldaan. Een overeenkomst in strijd met de wet, openbare orde en goede zeden is een nietige overeenkomst. Aan een overeenkomst die nooit bestaan heeft kan men dus ook geen rechten ontlenen.

13) Kan iedereen een overeenkomst sluiten?
Nee, alleen meerderjarigen, handelings en beschikkingsbevoegde personen en rechtspersonen kunnen een overeenkomst sluiten.

14) Hoe weet ik of iemand bevoegd is om een overeenkomst te sluiten?
Soms is dat moeilijk of niet te achterhalen. Onder curatele gestelde personen die naar buiten toe niet de indruk wekken niet bevoegd te zijn om een overeenkomst aan te gaan, zijn moeilijk vooraf op onbevoegdheid te controleren. Dat geldt ook voor sommige minderjarigen. Maar in de relatie business-to-business is het handelsregister voor het sluiten van de overeenkomst te raadplegen ter controle op bevoegde personen.

15) Is een intentie overeenkomst een overeenkomst?
Soms wel, als voldaan is aan de vereisten van een rechtsgeldige overeenkomst. Dat is ook de valkuil van het sluiten van een intentie overeenkomst. Een Letter of Intent kan dus qua vorm en inhoud een gewone juridisch bindende overeenkomst zijn met afdwingbare rechten en plichten.

16) Wat is het verschil tussen een overeenkomst en Algemene Voorwaarden?
Algemene voorwaarden zijn afspraken die naast de hoofdafspraken gelden van een overeenkomst. De afspraken, rechten en plichten, in de overeenkomst (kernbedingen) zijn het belangrijkst. De algemene voorwaarden (overige bedingen) zijn vaak gedetailleerde uitwerkingen van de in de overeenkomst gemaakte hoofdafspraken. Alle hoofdzaken moeten dus in de overeenkomst worden geregeld en de nevenafspraken kunnen in Algemene Voorwaarden worden geregeld, die weer een onderdeel zijn van de overeenkomst.

17) Wat is een overeenkomst op afstand?
Een overeenkomst die op afstand wordt gesloten bijvoorbeeld via internet is aan bijzondere regels gebonden. Zo kunnen consumenten de overeenkomst binnen 7 werkdagen na ontvangst van het gekochte de overeenkomst ontbinden en gelden er strenge eisen voor de verkoper ten aanzien van de vooraf te verstrekken informatie aan de consument. Deze bijzondere regels voor de overeenkomst op afstand geldt niet voor business to business relaties.

18) Wat kun je doen als verplichtingen in een overeenkomst niet worden nagekomen?
Wet en regelgeving bepalen dat bij een overeenkomst, gevolgen in het leven kunnen worden geroepen wanneer de nalatige partij in verzuim is. Om verzuim bij een overeenkomst vast te stellen, is het raadzaam om een sommatiebrief te verzenden. Dit is een laatste waarschuwing en vooraankondiging dat bij het volharden in de nalatigheid/niet-nakoming juridische gevolgen voor de overeenkomst zullen intreden. De gedupeerde/eisende partij kan dan alsnog nakoming van de overeenkomst vragen, ontbinding van de overeenkomst en/of een schadevergoeding op grond van een toerekenbare tekortkoming in de nakoming van de overeenkomst.

19) Is een ontbinding van een overeenkomst ook zonder tussenkomst van een rechter mogelijk?
Ja, een overeenkomst kan ook ontbonden worden door een buitengerechtelijke verklaring die de ene partij aan de wederpartij van de overeenkomst zendt. Maar een rechter kan ook worden gevraagd de overeenkomst te ontbinden.

20) Is “wanprestatie” hetzelfde als een “toerekenbare tekortkoming” in de nakoming van een overeenkomst?
Ja, de wet spreekt van een toerekenbare tekortkoming als het feitelijk gaat om wanprestatie ten aanzien van de uitvoering van de overeenkomst.

21) Wat is overmacht bij een overeenkomst?
Van overmacht bij een overeenkomst is sprake wanneer de niet-nakoming van de overeenkomst niet toerekenbaar is. Door overmacht is de nalatige partij niet aansprakelijk voor de verdere uitvoering van de overeenkomst.

22) Wat zijn belangrijke aspecten van een overeenkomst?
• Goede omschrijving van partijen in de overeenkomst.
• Looptijd van de overeenkomst.
• Hoe en wanneer eindigt de overeenkomst?
• Heldere formulering van afspraken in de overeenkomst.
• Heldere formulering van de prijs in de overeenkomst en alles wat daar mee samenhangt.
• Wanneer kan in de overeenkomst een beroep worden gedaan op overmacht?
• Wie is voor wat in de overeenkomst aansprakelijk?
• Verzekeringen in de overeenkomst van toepassing?
• Welke zekerheden, pand, borgstelling, bankgarantie, zijn in de overeenkomst opgenomen?
• Sancties wanneer er in de overeenkomst sprake is wanprestatie?
• Is de overeenkomst in lijn met wet en regelgeving?
• Wie oordeelt over geschillen tussen partijen van de overeenkomst?
• Welk recht is op de overeenkomst van toepassing?

23) Hoe weet een ondernemer of een overeenkomst nodig is?
Als het de bedoeling is dat afdwingbare verplichtingen in het leven worden geroepen, bindende afspraken moeten worden gemaakt, dan is een overeenkomst noodzakelijk.

24) Wat is het belang van het criterium “redelijkheid en billijkheid” bij een overeenkomst?
Omdat het bijna onmogelijk is om in een overeenkomst alles tot in detail te regelen heeft de rechter de mogelijkheid om een overeenkomst te toetsen aan de eisen van redelijkheid en billijkheid. Daarmede kan een overeenkomst door de rechter worden aangevuld met nieuwe afspraken of een rechter kan gemaakte afspraken in een overeenkomst wijzigen of vernietigen op basis van dit criterium.

25) Is er een verschil tussen het begrip contract en het begrip overeenkomst?
Nee, in de volksmond is er geen verschil. De wet spreekt alleen over het begrip “overeenkomst” en niet over het begrip “contract”.